Book Thinking #4 - Bản tin 02: Đi tìm manh mối cho thông điệp của bạn
Chào bạn,
Ở bản tin trước, bạn đã có câu trả lời cho câu hỏi "cuốn sách này rốt cuộc nói gì" - Central Idea, trục bánh xe giữ cho mọi chương sách quay đúng hướng. Bạn cũng đã có ba câu hỏi để nhận ra Central Idea của mình: Cuốn sách viết cho ai? Đang giúp họ giải quyết vấn đề gì? Sau khi đọc xong, họ sẽ nhìn khác đi điều gì? Nếu bạn đã thử viết ra một câu trả lời, rất có thể bạn đang đứng trước một trong hai tình huống cần đào sâu tiếp: hoặc câu đó vẫn nghe rất chung chung, hoặc bạn chưa chắc nó có đúng không.
Cả hai tình huống đều dẫn về cùng một câu hỏi còn bỏ ngỏ: Central Idea không tự nhiên xuất hiện chỉ vì bạn biết định nghĩa của nó. Vậy nó đến từ đâu?
Cái bẫy: cố nghĩ ra một câu cho hay
Tôi từng ngồi cùng một chuyên gia tư vấn nghề nghiệp gần một buổi chiều, chỉ để tìm một câu Central Idea. Chị viết ra một câu, đọc lại, thấy nó vẫn giống hàng trăm cuốn sách phát triển bản thân khác, xoá đi. Viết câu khác, lần này nghe "kêu" hơn nhưng chị tự nhận không chắc mình có thực sự tin vào nó không. Xoá tiếp. Sau khoảng câu thứ năm, chị dừng lại và hỏi tôi một câu tôi nghe rất nhiều lần từ nhiều tác giả khác: "Hay là mình cứ chọn tạm một câu rồi viết, biết đâu viết xong nó sẽ rõ hơn?"
Tôi hiểu vì sao nhiều người đi đến đúng điểm dừng đó. Càng cố NGHĨ RA một câu cho hay, câu đó càng có xu hướng trôi về hai phía: hoặc quá an toàn nên chung chung đến mức đúng với ai cũng được, hoặc quá cố gắng để nghe gọi tên nên nó sáo rỗng và không neo vào một trải nghiệm thật nào của chính tác giả. Vấn đề là chị đang đi tìm Central Idea ở sai chỗ - trong trí tưởng tượng về một câu nghe thật ấn tượng, thay vì trong chính chất liệu chị đã có sẵn.
Đây chính là điểm nhiều tác giả có chuyên môn dễ mắc phải: họ có hàng năm trời trải nghiệm thật, hàng chục case đã đồng hành, hàng trăm cuộc trò chuyện với khách hàng hay học viên - nhưng khi ngồi xuống tìm Central Idea, họ lại bỏ qua toàn bộ khối chất liệu đó và cố vắt óc nghĩ ra một câu slogan từ con số không. Central Idea mạnh nhất hiếm khi được nghĩ ra theo cách đó. Nó được đào lên và kết nối lại từ những dấu chân bạn đã đi qua.
Tôi từng nhắc ở bản tin trước rằng Central Idea cần đủ sắc bén và mang tính đại diện cho tác giả để làm mỏ neo cho toàn bộ cuốn sách. Một câu chỉ nghe hay trên giấy, nhưng không bắt nguồn từ chất liệu thật của chính bạn, không thể làm mỏ neo - nó chỉ là một khẩu hiệu vay mượn, và độc giả tinh ý sẽ nhận ra ngay sự trống rỗng phía sau nó, dù câu chữ có được trau chuốt đến đâu.
Reframe: kỹ thuật tìm sợi chỉ đỏ
Nếu Central Idea không đến từ việc nghĩ ra, nó đến từ việc bạn nhìn lại đúng cách vào chất liệu mình đã có, và nhận ra điều gì đang lặp đi lặp lại trong đó. Tôi gọi kỹ thuật này là tìm sợi chỉ đỏ, và nó đi theo đúng ba bước, theo đúng thứ tự.
