Book Thinking #3 - Bài viết số 2: Viết từ sự thấu cảm
- The Transformation Book
- 10 thg 8
- 11 phút đọc
Đã cập nhật: 19 thg 8
Chào bạn,
Ở số trước, chúng ta đã dừng lại ở một câu hỏi chẩn đoán: độc giả của bạn đang kẹt vì CHƯA BIẾT (Primary Difficulty), hay đã biết nhưng CHƯA THỂ LÀM (Secondary Difficulty) ? Nếu bạn đã dành thời gian đọc lại những câu nói thật từ độc giả và soi vào bản thảo của mình, có lẽ giờ bạn đã có một câu trả lời rõ ràng hơn nhiều so với tuần trước.
Nhưng biết đúng tầng khó khăn mới chỉ là một nửa việc.
Tôi từng gặp không ít tác giả chẩn đoán rất đúng rằng "độc giả của tôi đang kẹt ở Secondary, họ cần được đồng hành chứ không phải dạy thêm kiến thức" nhưng khi đặt bút viết, họ vẫn viết quá nhiều kiến thức - câu chữ vẫn rơi đúng vào cái bẫy mà họ vừa nhận diện được. Đó là câu hỏi số này sẽ cùng bạn trả lời: viết thế nào để độc giả thực sự cảm nhận được bạn đang thấu hiểu họ, chứ không chỉ đang nói ĐÚNG về họ?
Cái bẫy: Thấu cảm nhầm khoảng cách
Từ kinh nghiệm đồng hành cùng nhiều tác giả, tôi nhận ra thấu cảm sai thường rơi vào một trong hai thái cực, và cả hai đều xuất phát từ cùng một nguyên nhân: đứng sai khoảng cách với độc giả.
Thái cực thứ nhất là đứng quá xa. Tác giả biết mình cần "thấu cảm độc giả", nên chèn một câu mở đầu kiểu "tôi hiểu bạn đang gặp khó khăn" rồi lập tức quay về vùng an toàn quen thuộc: lý thuyết, mô hình, số liệu. Câu thấu cảm ấy đúng về hình thức nhưng rỗng về nội dung - nó không neo vào bất kỳ chi tiết cụ thể nào trong hành trình thật của độc giả, nên đọc lên vẫn thấy xa lạ, như một câu xã giao trước khi vào bài giảng.
Thái cực thứ hai, ít được nhắc đến hơn nhưng cũng phổ biến không kém, là đi quá xa trước độc giả. Tác giả đã tự mình đi hết một hành trình dài, đã đúc kết bài học ở tầng cao nhất - và viết thẳng bài học đó ra, quên mất rằng độc giả còn đang đứng ở một điểm rất khác trên con đường. Kết quả là nội dung đúng, sâu sắc, nhưng độc giả đọc xong vẫn không thấy mình trong đó, vì tác giả đang nói về đích đến trong khi họ còn loay hoay ở bước đầu tiên.
Cả hai thái cực đều xuất phát từ cùng một điểm mù: tác giả nghĩ về thấu cảm như một THÁI ĐỘ( tôi có cảm thông với độc giả không) thay vì một KHOẢNG CÁCH cần được thiết kế cẩn thận (tôi đang đứng ở đâu so với vị trí thật của độc giả). Thấu cảm không phải là cảm xúc bạn mang theo khi viết. Nó là một phép đo, và phép đo đó cần được canh đúng ở hai chiều: nhìn xa và nhìn gần.
Reframe: Hai cách tiếp cận thấu cảm
Để canh đúng khoảng cách đó, tôi dùng hai cách tiếp cận song song - không chọn một trong hai, mà luôn dùng cả hai cùng lúc.
