Book Thinking #3 - Bài viết số 3: Bản đồ thấu cảm độc giả cho hành trình viết
- The Transformation Book
- 17 thg 8
- 8 phút đọc
Chào bạn,
Trong hai số vừa qua, chúng ta đã đi qua hai nửa của cùng một năng lực. Ở bản tin 01, bạn đã học cách chẩn đoán: độc giả của bạn đang kẹt vì CHƯA BIẾT (Primary Difficulty), hay đã biết nhưng CHƯA THỂ LÀM (Secondary Difficulty) ? Ở bản tin 02, bạn đã học cách viết đúng khoảng cách: lùi lại đủ xa để dựng bản đồ hành trình (Zoom out), rồi đi trước độc giả đúng một bước khi đặt bút (Zoom in).
Nhưng nếu để ý kỹ, bạn sẽ thấy hai kết quả đó hiện đang nằm trên hai trang giấy khác nhau - một bên trả lời câu hỏi VIẾT GÌ, một bên trả lời câu hỏi VIẾT NHƯ THẾ NÀO. Mỗi câu trả lời đứng riêng đều đúng. Nhưng một cuốn sách thực ra không được viết ra từ hai câu trả lời rời rạc, nó được viết ra từ điểm mà cả hai gặp nhau. Bản tin cuối chủ đề này có một nhiệm vụ duy nhất: đặt hai mảnh ấy cạnh nhau và giúp bạn trả lời câu hỏi - chúng có đang khớp nhau không?
Viết gì và Viết như thế nào?
Trước khi cùng bạn ghép lại hai mảnh của bức tranh, tôi muốn chỉ cho bạn thấy điều gì xảy ra khi hai mảnh này lệch nhau, vì đây là lỗi tôi gặp thường xuyên hơn cả lỗi thiếu hẳn một trong hai.
Kịch bản thứ nhất: viết đúng HOW, nhưng nhắm sai WHAT. Tác giả rất kỷ luật trong việc Zoom out, dựng hẳn một tấm bản đồ hành trình chi tiết, rồi Zoom in cẩn thận từng đoạn, luôn đi trước độc giả đúng một bước. Nhưng tấm bản đồ đó lại được dựng cho một độc giả kẹt ở Primary Difficulty, trong khi độc giả thật của họ phần lớn đã biết, chỉ là chưa thể làm. Kết quả là một cuốn sách được viết rất vừa vặn về khoảng cách, nhưng lại vừa vặn nhắm vào đúng nơi độc giả không đứng. Kỹ thuật viết đúng, bản đồ sai địa chỉ.
Kịch bản thứ hai, ngược lại: chẩn đoán đúng WHAT, nhưng viết sai HOW. Đây chính xác là điều tôi nhắc ở đầu số trước - tác giả chẩn đoán rất đúng "độc giả của tôi đang kẹt ở Secondary, họ cần được đồng hành chứ không phải dạy thêm lý thuyết", nhưng khi đặt bút, câu chữ vẫn rơi vào một trong hai thái cực đứng sai khoảng cách: hoặc đứng quá xa (chèn một câu kiểu "tôi hiểu bạn" rồi lại quay ngay về lý thuyết quen thuộc), hoặc đi quá xa trước độc giả (đúc kết bài học ở tầng cao nhất mà quên mất độc giả còn đứng ở một điểm rất xa). Chẩn đoán đúng trở nên vô nghĩa nếu cách viết không đi theo đúng chẩn đoán đó. Thực ra việc viết sách chính là quá trình chúng ta đồng hành cùng độc giả trên mỗi trang giấy, có những độc giả đã vững vàng nhưng có những người còn non và yếu, bởi vậy nó đòi hỏi sự thấu cảm để người viết có thể kiên nhẫn để từng con chữ của mình thực sự dành cho người đọc.
Cả hai kịch bản, dù lệch theo hướng nào, đều tạo ra cùng một cảm giác nơi độc giả: họ đọc xong, có thể gật đầu vì thấy nội dung không sai, nhưng gấp sách lại mà không cảm thấy thuộc về mình. Đó là một dạng thấu cảm "trên giấy" - đúng về mặt hình thức, nhưng không tạo ra chuyển động nào ở bên trong người đọc. Và điều đáng nói là bản thân tác giả thường không nhận ra, vì họ vẫn đang làm đúng với chuyên môn của mình.
Bản đồ thấu cảm độc giả
Đó chính là công thức worksheet cuối chủ đề này sẽ giúp bạn hoàn thành:
